درس پانزدهم « 1 » خصوصيّات شيعيان قَالَ أبُوعَبْدِاللَّهِ ( ع ) : « إِيَّاكَ وَ السَّفِلَهءَ فَإِنَّمَا شِيعَهءُ عَلِىٍّ مَنْ عَفَّ بَطْنُهُ وَ فَرْجُهُ وَ اشْتَدَّ جِهَادُهُ وَ عَمِلَ لِخَالِقِهِ وَ رَجَا ثَوَابَهُ وَ خَافَ عِقَابَهُ فَإِذَا رَأَيْتَ أُولَئِكَ فَأُولَئِكَ شِيعَهءُ جَعْفَر » « 2 » . راوى اين حديث ، ناقل همان روايتِ حضرت صادق ( ع ) است كه تمام مسائل توحيدىِ مفيد براى تودهء مردم در آن ذكر شده است و اكنون به نام « توحيد مفضّل » « 3 » در دسترس مىباشد . حضرت خطاب به چنين شخصيتى مىفرمايد : « إِيَّاكَ وَ السَّفِلَهءَ » ؛ « 4 » از اشخاص

--> ( 1 ) . اين درس در جلسهء « هشتاد و چهارم » و « هشتاد و نهم » درس خارج اصول معظم له ايراد گرديده است . ( 2 ) . مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَبْنِ مُحَمَّدبْنِ عِيسَى عَنْ مُحَمَّدِبْنِ إِسْمَاعِيلَ عَنْ مَنْصُورٍ بُزُرْجَ عَنْ مُفَضَّلٍ ، قَالَ : قَالَ أَبُوعَبْدِ اللَّهِ ( ع ) : . . . . ( كافى ، ج 2 ، باب المؤمن و . . . ص 226 ) حضرت صادق ( ع ) فرمود : از مردم پست دورى كن ، همانا شيعهء اميرالمومنين كسى است كه عفت شكم و فرج داشته باشد ( آنها را از حرام و مشتبه نگهدارد ) و سخت بكوشد و جهاد كند و براى خالقش عمل كند و به ثواب او اميدوار باشد و از عقابش بترسد ، اگر مردم را اين گونه ديدى ، آنان شيعه جعفرى هستند . ( 3 ) . بحارالأنوار ، ج 55 ، باب 8 ، ص 61 . ( 4 ) . بيان علامهء مجلسى بر روايت : « سَفَله » جمع « سافل » است . « سفله » مردمان رذل و دون صفت هستند كه در روايات از معاشرت و معامله با آنان نهى شده است . در بعضى از روايات « سفله » را به كسانى تفسير كرده‌اند كه به سخنان خود توجهى ندارند ، نمىدانند چه مىگويند و همچنين به آنچه در مورد آنان گفته مىشود اعتنا نمىكنند . در اين روايت « سفله » در مقابل « شيعه » با آن خصوصيات قرار گرفته و از معاشرت با آنان تحذير و به عكس به مصاحبت با شيعيان ترغيب شده است . رَجَا ثَوَابَهُ : رجا و اميد به لطف و عنايت پروردگار در صورتى صحيح و بجا است كه توأم و همراه عمل ، ورع و تقوا باشد و گر نه چيزى جز فريب و گول خوردن انسان توسط خودش نيست . اتكاى انسان به عمل و دل خوش بودن به كارهاى خيرى كه انجام مىدهد و يقين و اطمينان به قبول عمل از طرف خداوند ، چندان صحيح نيست ، چراكه اعمال انسان در معرض آفات و خطرات فراوانى است كه با آفات تكبر و غيبت و خطر ظلم ، ستم ، عجب ، خودبينى و امثال آن ناگهان هيچ و پوچ مىشود ؛ بنا براين ، جملهء « و رجا ثوابه » يعنى در عين حال كه ورع و تقوا و عمل خالص هست بايد به خدا اميدوار شد كه آفتى آن عمل را نابود نكند . احتمال دارد اين چند جمله بيانگر علت حمله و توبيخ مخالفان شيعه باشد ؛ يعنى علت اين‌كه آن گروه غير شيعه ، شما شيعيان و اصحاب مرا مورد توبيخ و سرزنش قرار مىدهند اين است كه شما مواظب اطاعت و اعمال پسنديده نيستيد و حسن عملى و اخلاقى نداريد و مراعات تقيه و دستورات ما را نمىكنيد . ( بحار الأنوار ، ج 67 ، باب 57 ، ص 296 و ج 65 ، باب 19 ، ص 149 ) بيان شيخ صدوق ( ره ) : در روايات ، معانى مختلفى براى « سفله » بيان شده است . در روايات آمده است : - « سفله » آن كسى است كه مواظب حرفهاى خود نيست ، هر چه بخواهد مىگويد و از آنچه دربارهء او بگويند ، باك ندارد . - « سفله » كسى است كه طنبور مىنوازد . - « سفله » كسى است كه نيكى و احسان او را مسرور نمىكند ، بدى و شرّ نيز او را ناراحت نمىكند . - « سفله » شخصى است كه ادّعاى امامت يا امانتدارى مىكند در حالى كه اهل آن نيست . اينها همه اوصاف « سفله » است . برخى از اين اوصاف يا همهء آنها اگر در كسى باشد ، اجتناب از معاشرت با وى لازم است . ( من لا يحضره الفقيه ، ج 3 ، باب المعايش و المكاسب ، ص 156 )